Page 50 - Target_18_Ciftli

LENS

MÜHENDİSLİĞİ SANATLA, BİLİMİ Sezgin, “İslam’da Bilim ve Teknik” isimli
HAYATLA BULUŞTURDU çalışmasında bu aletin çalışma sistemini BAYKAR’DAN CEZERİ UÇAN ARABA
Kaleme alınan tüm makalelerinin ve şöyle anlatıyor:
araştırmaların ardından, 1990’da Kültür “48 entervali 30 dakikalık aralıkta Ürettiği yerli İHA ve
Bakanlığı nihayet eserin 1206 tarihli, sinyalle bildiren ve böylelikle 24 simetrik SİHA’larla Türk savunma
bilinen en eski nüshasının tıpkıbasımını saati gösteren bir su saatidir. (Gösterim sanayisinde önemli
yayımlıyor. Ardından 2000’li yıllara için vakit aralığı rekonstrüksiyonda atılımlar yapan Baykar
kadar birçok yerde incelenmeye devam yaklaşık üç dakikaya indirgenmiştir.) Yönetim Kurulu Başkanı
ediyor. İslam bilim tarihinin önemli Bir ‘kâtip’ filin sırtında oturarak bu Selçuk Bayraktar,
kalemlerinden Prof. Dr. Fuat Sezgin, aralıkları, yazı kamışını her yarım 2019’da Türkiye’nin
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin saatten sonra gizlice bir taksimat ilk yerli uçan arabasını
yayımladığı “İslamda Bilim ve Teknik” çizgisine kaydırarak göstermektedir. tanıttı. Bayraktar, kentsel
isimli eserinde Cezeri’nin makinelerine Ayrıca saat yarım ve tam saatleri, hava taşımacılığında
yer veriyor. Hatta bunlardan bazıları kuledeki bir figürün her tam saatte sağ köklü bir değişiklik
Gülhane Parkı’nda Sezgin’in kurduğu kolunu, her yarım saatte ise sol kolunu yapması hedeflenen uçağa “Cezeri” kendinden sonra gelen kuşaklar
İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi kaldırması suretiyle göstermektedir. ismini verdi. Cezeri, çalışmalarının zayi tarafından takip edildiğini tarihe not
Müzesi’nde sergileniyor. Mekanizma, her 30 dakikada bir, olmasından duyduğu endişeyi, kitabının etmiş oldu. Cezeri Uçan Araba, sağlık
Eser hakkında ilk çalışma Türkiye’de filin gövdesinde su dolu bir tekne ön sözünde “Yaptıklarımın, gecenin sektörü ve askeri alanda lojistik destek
yayımlanmasa da en geniş çalışmalar üzerinde hareket ettirici yarım küre gündüzün gelmesiyle kaybolması gibi faaliyetlerine yeni bir çehre kazandırmak
ülkemizde kaleme alınıyor. Durmuş şeklindeki şamandıra vasıtasıyla işler. silinip gitmesini istemiyorum” diyerek için geliştirildi. Ayrıca, yolcu ve kargo
Çalışkan tarafından 15 yıllık bir Şamandıra alt tarafın da tam tamına belirtmişti. Bayraktar bu hamlesiyle, taşımacılığında aktif olarak rol alacak
CEZERİ’Yİ İLK ÖNCE AVRUPALILAR Batılı bilginlerin de dikkatini çekiyor ve araştırma sonucunda 2015 yılında hesaplanmış bir deliğe sahiptir. Bu Cezeri’nin bilimsel çalışmalarını şekilde tasarlandı.
ARAŞTIRIYOR Cezeri üzerine yapılan çalışmalar artıyor. yazılan “Cezeri’nin Olağanüstü delikten 30 dakikada, şamandıranın
Cezeri’yi bizden önce Avrupalılar tanıyor Teknoloji ve otomasyon tarihinde Makineleri: Kitab’ül Hiyel” isimli kitap, artık hiç yukarı kalkmayacak ve aşağı bölmek suretiyle hesaplanan zaman Üçüncü Bölüm: Hacamat ve ibrikdarlık
ve ilmi üzerinde çalışmalar yapıyor. bir dönüm noktası olan bu kitaptan Cezeri’nin eserinin tüm araçlarını tam batacağı kadar su dolar. Bu esnada süresi ve bu süreyi gösteren saatler yapan düzenlere yer veriliyor.
1852-1928 yılları arasında yaşayan ve ülkemizde ilk defa tarihçi İbrahim detaylı bir şekilde, metin ve görselleri bir ip üzerinden kuledeki bir küre olup saat süresi devamlı değişiyor. Saati Dördüncü Bölüm: Fıskiyeler, havuzlar
hayatı boyunca islam bilim tarihi üzerine Hakkı Konyalı 1951’de Tarih Hazinesi analiz ederek modern mühendislik serbest bırakılır ve aşağı inerken birçok Müsteviye ise bugünkü şekliyle günü 24’e ve müzik otomatları ele alınıyor.
birçok çalışma yapan Prof. Eilhard dergisinde, ardından 1972’de bilgisine açık olarak izah ediyor. Kitabın figürü hareket ettirir. Bir kuş döner, bölmek suretiyle elde edilen zaman süresi Beşinci Bölüm: Kuyu ya da
Widemann, yardımıcısı mühendis F. Diyarbakır’da yayımlanan “Kara Amid” açıklama metninde şunlara yer veriliyor: kuledeki insan figürü dönüşümlü olarak ve bu süreyi gösteren saatlere deniyor. akarsulardan su çıkaran tulumbalar ve
Hauser ile bu kitabın içindeki makine dergisinde bahsediyor. Yakın tarihte ise “Olağanüstü makinelerin mucidi Cezeri; kollarını kaldırır, iki yılan aşağı doğru İkinci Bölüm: Arapça’da içilecek her şey kaldırma düzenleri anlatılıyor.
ve sistemlerle ilgili çok sayıda makale 1973, 1974 ve 1976 yıllarında Dr. Toygar geçmişin bilgisiyle geleceği inşa eden hareket eder ve şamandırayı tekrar asıl anlamına gelen “şarap” meclislerinde Altıncı Bölüm: Birbirleriyle ilişiği
kaleme alıyor. Ardından İslam kültür ve Akman, TÜBİTAK’ın “Bilim ve Teknik” büyük bir mühendis, sanatçı, dâhi konumuna çeker. Kâtip hareket eder ve kullanılan otomatik kaplar ve oyunlara olmayan düzenler anlatılıyor. Bunları
medeniyeti üzerine yaptığı çalışmalarla dergisinde Cezeri’yi gençlere anlatıyor. ve aydınlanma adamıydı. Anadolu, filin başında oturan figür sağ elindeki yer veriliyor. Buradaki anlamı içki değil; çeşitli saray hizmeti gören makinalar,
tanınan Fransız Oryantalist Carra de Cezeri’nin Batı bilim çevresi kadar tarihinin en kaotik dönemlerinden bir kırbaç ile file ve sol elindekiyle sofralarda kullanılan otomatik kap ve şifreli kilitler kasalar ve oymacılık işleri
Vaux, 1920’li yıllarda “Les Peunseur ülkemizde de tanınması, Donald R. Hill birini yaşarken, Artuklular bir yanda trompete vurur. Bu fil saati, 16’ncı ve sürahilerle ilgili düzenler. kapsıyor.
de L’İslam” isimli kitabında Cezeri’nin tarafından yayımlanan “The Book of Selçuklular ve Eyyubiler, diğer yanda 17’nci yüzyılda Avrupa’da figürlü saat
eserinden büyük bir özgüyle bahsediyor. Knowledge of Ingenious Mechanical Bizans ve Haçlılar arasında muazzam yapımcılarının zihnini harekete geçirmiş
Yapılan bu önemli araştırmalar, başka Devices” kitabıyla oluyor. Hill bu bir varlık mücadelesi veriyorlardı. görünüyor. Günümüzde birçok fil saati
kitapta, kendi açıklamalarıyla birlikte İşte böylesine zorlu bir dönemde, bilinmektedir. Bunlardan birisi erken
eseri Arapça’dan İngilizceye çevirerek Artuklu sultanlarının sunduğu düzen 17’nci yüzyıldandır ve Bayerisches
literatüre kazandırıyor. Sadece kitapla içinde dünyanın ilk insansı robotlarını Nationalmuseum’da, Münih’te
Cezeri’nin 13’üncü da kalmayan Hill, 1976 yılında kitapta tasarlayan ve çalıştıran, şifresi bulunmaktadır.”
Enigma’dan bile güçlü kilitler üreten,
anlatılan su saatlerinden birini yaparak
yüzyılda tasvir Londra Bilim Müzesi’nde sergiliyor. Tüm bugün kullandığımız krank mili ve dört KİTAB-ÜL HİYEL’İN BÖLÜMLERİ
ettiği robotlar, bu çalışmalar, Cezeri’ye olan merakı zamanlı dişli mekanizmaları geliştiren Ebul-İz’in (Cezeri), Kitab-ül Hiyel olarak
Cezeri, mühendisliği sanatla, bilimi
bilinen “El Cami’ Beyne’l-İlm ve’l AmelEn
büyütüyor. 1979’da eser, dört nüshasıyla
15’inci yüzyılda birlikte karşılaştırmalı olarak yayımlıyor. hayatla buluşturdu. Nafi’ Fi-Sınnatil-Hiyel” adlı eseri altı
Rönesans’ın çılgın 1981’de Prof. Dr. Kazım Çeçen İTÜ’de, CEZERİ’NİN FİLLİ SU SAATİ bölüme ayrılıyor.
Birinci Bölüm: Binkam (Pingan)
kitaptaki aletlerden birinin modelinin
mucidi Leonardo yapılmasını sağlıyor. Bunlardan Cezeri’nin faydalandığı en önemli ismindeki su saatleri anlatılıyor. Ayrıca
kuvvet suydu. Neredeyse tüm aletlerinin
da Vinci’nin sonra çoğu “Otomasyon” dergisinde merkezinde suyun kaldırma gücü Finkan denilen kandilli su saatleri, Saati
Müsteviye ve Saati Zamaniye olarak
yayımlanmak üzere, Cezeri’nin eseri
çizimlerine ilham üzerine birçok makale ele alınıyor. bulunuyordu. Bu icatların içerisinde bunların nasıl yapılacağı 10 şekille
en popüler olanı hiç şüphesiz “Filli Su
belirtiliyor. Saati Zamaniye’de, uzunluğu
oluyor. Saati” isimli çalışmasıydı. Prof Dr. Fuat ne olursa olsun, gece ve gündüzü 12’ye
50 51