Page 77 - Target 8. Sayı

Her geçen gün artan e-atık sorunu
en fazla gelişmekte olan ülkeler için
risk teşkil ediyor. Dünyadaki pek çok
gelişmiş ülke atık yığını ile baş etmenin
yolunu, bu eskimiş cihazları fakir ülkelere
göndermekte buluyor. Bu ülkelerin
insanları, atıklardan, çok ilkel kazanım
yöntemleri ile altın, bakır, alüminyum
gibi değerli elementleri geri kazanırken;
kurşun ve cıva gibi zehirli atıkların
da açığa çıkmasına, suya, toprağa
karışmasına ve bir sağlık sorununun
oluşmasına sebep oluyor.
Bu yöntemle başa çıkmak içinse çeşitli
uygulamalar devreye alınıyor. Bunlardan
en bilineni 1989 tarihli Uluslararası Basel
Anlaşması. Bu anlaşma ile ne sebeple
olursa olsun, e-atıkların fakir ülkelere
ithali/sevki yasaklandı. Türkiye de dahil 149 sebeple de sektörde döngüsel vizyonu
ülkenin imzaladığı bu anlaşmaya uymayan harekete hızlıca geçirmek çok önemli.
ülke ise ABD. Amerika, bu atıklardan Bundan kaynaklı olarak da konuyu
kurtulmak için hâlâ Asya ve Afrika ülkelerini doğrudan ele almak artık Uluslararası
tercih ediyor. Bu anlaşmaların dışında Telekomünikasyon Birliği (ITU),
1996 Londra, 1998 Roterdam ve 2001 Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO),
tarihli Stokholm Anlaşmaları da e-atıkla Birleşmiş Miller Çevre Programı (UNEP),
mücadele yöntemlerini ortaya koyuyor. Dünya Ekonomik Forumu gibi bir dizi
Türkiye, bu anlaşmaların da tarafı. Bu küresel kurum için önemli bir görev
sözleşmelere imza atan ülkeler kendi olarak görülüyor ve bu doğrultuda bir
sınırları içinde e-atık tesisleri kurarak, e-atık koalisyonu oluşturulması talep
sorunun önüne geçmeye çalışıyor. ediliyor. Bu kurumların daha yapıcı
Bu tesislerde cihazlar, tekrar kullanım kararlar alması isteniyor. Örneğin ITU,
ve satılabilirlik için test ediliyor ve üye devletler için son yıllarda hızla artan
sınıflandırılıyor. Malzeme çalışıyorsa e-atık geri dönüşüm oranını yüzde 30’a
kullanım/bağış için ayrılıyor. Eğer çıkarma hedefi belirledi.
çalışmıyorsa manuel ve mekanik Elektronik ürünlerin ömrünün
yöntemlerle parçalara ayrılıyor ve uzatılması ve elektrikli bileşenlerin
tehlikeli atıklar ayrıştırılarak malzeme yeniden kullanılması daha da büyük
kazanım prosesine geçiliyor. bir ekonomik fayda sağlar çünkü bu
cihazlar içerdikleri malzemelerden
SÜRDÜRÜLEBİLİR daha değerli. Kaynakların çıkarılmadığı,
BİR GELECEK İÇİN TEKNOLOJİ kullanılmadığı, boşa harcanmadığı E-atıkla başa çıkmak
Diğer yandan her ne kadar daha fazla ve sayısız şekilde yeniden kullanıldığı
elektronik cihaz sorunun bir parçası olsa döngüsel bir elektronik sistem, insana için devreye alınan 1989
da teknoloji ve dijitalleşme, çözümün yakışır, sürdürülebilir işler oluşturur ve tarihli Uluslararası Basel
de büyük bir parçası. Daha dijital ve sektörde daha fazla değeri korur.
bağlantılı bir dünya, Birleşmiş Milletler Bu faydanın sağlanabilmesinin yolu Anlaşması ile ne sebeple
Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’ne ise etkili e-atık yönetiminden ve yeşil olursa olsun, e-atıkların
doğru ilerlemeyi hızlandırmamıza standartlar zorunluluğundan geçiyor.
yardımcı olacak ve yükselen ekonomiler Küresel sahnede bir araya gelinerek, fakir ülkelere ithali/
için fırsatlar sağlayacak. Atıkların daha az atık üreten ve cihazların yeni sevki yasaklandı. Türkiye
geri dönüşümü sağlandığında değerli şekillerde yeniden kullanıldığı ve geri
mineraller, metaller ve kaynaklar çöp dönüştürüldüğü sürdürülebilir bir de dahil 149 ülkenin
sahasına gitmeyecek; insan ve çevre endüstri hazırlanmalı. Bu aynı zamanda imzaladığı bu anlaşmaya
sağlığına zarar vermeyecek; ülkeler yeni istihdam, ekonomik faaliyet, eğitim
için ekonomik girdi sağlayacak. Bu ve ticaret biçimleri oluşturmak demek. uymayan ülke ise ABD.

77